دوشنبه ٣٠ ارديبهشت ١٣٩٨
به وب سایت مرکز فرهنگی ایران در استکهلم خوش آمدید.

  

 

 



  چاپ        ارسال به دوست

خلیج‌فارس

 

 

خلیج‌فارس (شاخاب پارس یا دریای پارس)، نام آبراهی پراهمیت در آسیای غربی و منطقه خاورمیانه است که در امتداد دریای عمان و در میان ایران و شبه‌جزیره عربستان قرار دارد.

مساحت خلیج‌فارس ۲۳۷٬۴۷۳ کیلومتر مربع است،[۱و پس از خلیج مکزیک و خلیج هادسون سومین خلیج بزرگ جهان به‌شمار می‌آید. خلیج‌فارس از شرق از طریق تنگه هرمز و دریای عمان به اقیانوس هند و دریای عرب راه دارد، و از غرب به دلتای رودخانه اروندرود، که حاصل پیوند دو رودخانهٔ دجله و فرات و پیوستن رود کارون به آن است، ختم می‌شود.[۲]

کشورهای ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در کناره خلیج‌فارس هستند. در این میان سواحل شمالی خلیج‌فارس تماماً در جغرافیای سیاسی ایران قرار دارند.[۳به سبب وجود منابع سرشار نفت و گاز در خلیج‌فارس و سواحل آن، این آبراهه در سطح بین‌المللی، منطقه‌ای مهم و راهبردی به‌شمار می‌آید.

نام تاریخی این خلیج، در زبان‌های گوناگون، ترجمه عبارت خلیج‌فارس یا دریای پارس بوده‌است. همچنین در تمام سازمان‌های بین‌المللی نام رسمی این خلیج، «خلیج‌فارس» است اما برخی از کشورهای عربی در دهه‌های اخیر آن را خلیج عربی یا به سادگی، خلیج می‌نامند.[۴سازمان آب‌نگاری بین‌المللی از نام خلیج ایران (خلیج‌فارس) برای این خلیج استفاده می‌کند.[۵]

نام خلیج‌فارس

خلیج‌فارس و مترادف‌های آن در سایر زبان‌ها، اصیل‌ترین نام و نامی است بر جای مانده از کهن‌ترین منابع، که از سده‌های پیش از میلاد بطور مستمر در همه زبان‌ها و ادبیات جهانی استفاده شده‌است و با پارس، فارس، ایران و عجم ـنام‌های ایران ـ و معادل‌های آن در سایر زبان‌ها گره خورده‌است.[۱۴][۱۵]

گرچه این آبراهه در همه متون تاریخی و جغرافیایی عربی خلیج‌فارس و بحر فارس نامیده شده‌است با این حال، این نام‌گذاری از دهه ۱۳۳۰ خورشیدی از سوی ملی‌گرایان عرب مورد چالش واقع شده‌است. کشورهای عربی، از دهه ۱۹۶۰ میلادی و با گسترش اندیشه‌های پان عربی توسط جمال عبدالناصر[۱۶از نام جعلی خلیج عربی استفاده می‌کنند. این مطلب طی یک بخشنامه از طرف اتحادیه عرب به همه کشورهای عربی رسماً ابلاغ شده‌است. اما سایر کشورهای جهان و سازمان‌های بین‌المللی همچنان از نام اصلی و کهن خلیج‌فارس به صورت رسمی استفاده می‌کنند و گاهی اوقات ممکن است در مکاتبات غیررسمی برای سادگی یا تحت نفوذ مالی عربی عبارت خلیج را بکار برند.

در سال‌های اخیر بسیاری از دانشمندان غربی و عربی و مسلمان در خصوص قدمت نام خلیج‌فارس یا علت تحریف نام خلیج‌فارساظهار نظرهای مستندی داشته‌اند که مجموعه این اعترافات در کتاب اسناد نام خلیج‌فارس، میراثی کهن و جاودان نوشته محمد عجم و در وب سایت مرکز مطالعات خلیج‌فارس و دریای پارس جمع‌آوری شده‌است.

تا پیش از دهه ۶۰ قرن بیستم میلادی، تمامی کشورهای عربی از «عبارت الخلیج الفارسی» در مکاتبات رسمی خود استفاده می‌کردند.[۱۷]

اما در سال‌های اخیر و به ویژه از دههٔ شصت میلادی به این سو، تحریف نام خلیج‌فارس در مکاتبات رسمی و در برخی نشریات و بنیادهای خبرپراکنی عربی دنبال شده‌است.[۱۴]

نام خلیج‌فارس در اسناد، اطلس‌ها و نقشه‌های کهن

نوشتار اصلیتحریف نام خلیج فارس

تا کنون چندین اطلس در بر دارنده نام و نقشه‌های کهن از خلیج‌فارس منتشر شده که نشان می‌دهد که نام خلیج‌فارس در همه نقشه‌های کهن بکار رفته‌است. در کتاب اسناد نام خلیج‌فارس، میراثی کهن و جاودان، به جزئیات کامل این اطلس‌ها اشاره شده‌است. از کهن‌ترین این اطلس‌ها بطور نمونه می‌توان به نقشه جهان از أناکسیماندر (۶۱۰–۵۴۶ ق. م)، (Anaximander)، جغرافیدان یونانی که در کتاب Kleinere schriften، اثر (Joachim Lelewel (1836 بازسازی شده‌است، نقشه جهان هکاتئوس (۵۵۰–۴۷۶ ق. م)، (Hecataeus)، از سرشناس‌ترین جغرافیدانان یونانی، و به نقشه جهان بطلمیوس (۱۶۸۹۰ م)، (Claudius Ptolemy) منجم و جغرافیدان مشهور اسکندریه و نخستین کسی که اطلسی شامل ۳۶ نقشه از نقاط مختلف جهان تهیه کرده‌است اشاره نمود.[۱۸]


 

جزایر خلیج‌فارس

 

کشتی یونانی در آب‌های ساحلی جزیره کیش در خلیج‌فارس

 

درخت نخل در جزیره مینو

جزایر زیادی در خلیج‌فارس وجود دارند که برخی از آن‌ها از اهمیت کم و برخی از اهمیت بالایی برخوردارند. اکثر جزایر مهم خلیج‌فارس متعلق به ایران است. جزایر مهم خلیج‌فارس عبارت‌اند ازقشم، بحرین، کیش، جزیره خارگ، ابوموسی،تنب بزرگ، تنب کوچک و جزیره لاوان.

جزایر ایرانی خلیج‌فارس

از میان جزایر خلیج‌فارس بیش از ۳۰ جزیره مسکونی و غیرمسکونی آن متعلق به کشور ایران است. برخی از این جزایر به علت کشند آب (جذر و مد) در زیر آب قرار می‌گیرند و غیرمسکونی هستند. جزایر غیرمسکونی خلیج‌فارس به عنوان زیستگاه مرجان‌های دریایی، محل تخم‌گذاری پرستوهای دریایی و لاک‌پشت‌ها و هم چنین زیستگاه انواع پرندگان مهاجر از اهمیت ویژه جهانی برخوردار است. بزرگ‌ترین جزیره این خلیج قشم نام دارد.[۱۹][۲۰][۲۱]

جزایری که در استان هرمزگان ایران قرار دارند:

جزیره کیش - جزیره قشم - جزیره تنب بزرگ - جزیره تنب کوچک - جزیره ابوموسی - جزیره لاوان - جزیره شتور - جزیره هندرابی - جزیره فرور بزرگ - جزیره فرور کوچک - جزیره سیری - جزیره لارک - جزیره ناز - جزیره هرمز - جزیره هنگام

جزایری که در استان بوشهر ایران قرار دارند:[۲۲][۲۳][۲۴]

جزیره خارگ - جزیره خارکو - جزیره عباسک - جزیره میر مهنا - جزیره فارسی - جزیره نخیلو - جزیره تهمادو - جزیره‌ام‌الکرم (گرم) - جزیره شیخ الکرامه - جزیره شیف - جزیره متاف - جزیره مرغی - جزیره چراغی - جزیره ام‌سیله - جزیره سه‌دندون - جزیره مولیات

جزایری که در استان خوزستان ایران قرار دارند:

جزیره مینو - جزیره خور موسی - جزیره بونه - جزیره دارا - جزیره قبر ناخدا

اهمیت خلیج‌فارس

خلیج‌فارس در واقع محور ارتباط بین اروپا، آفریقا، آسیای جنوبی و جنوب شرقی است. از نظر راهبردی در منطقه خاورمیانه، به عنوان بزرگ‌ترین و مهم‌ترین مرکز ارتباطی بین این سه قاره‌است و بخشی از یک سیستم ارتباطی شامل اقیانوس اطلس، دریای مدیترانه، دریای سرخ و اقیانوس هند است. به همین دلیل از دیرباز مورد توجه قدرت‌های جهانی و هم چنین بازرگانان و تجار دنیا بوده‌است. هم چنین این منطقه منبع مهم انرژی جهان است. در مجموع خلیج‌فارس از نظر جغرافیای سیاسی، استراتژیک، انرژی و تاریخ و تمدن یک پهنه آبی مهم و حساس در دنیا محسوب می‌شود.[۱][۲۵]

اهمیت اقتصادی

 

ساحل خلیج‌فارس در بندر سیراف در استان بوشهر ایران

 

افق خلیج‌فارس در منطقه پارس جنوبی

بزرگترین عامل اهمیت خلیج‌فارس وجود معادن سرشار نفت و گاز در کف بستر و سواحل آن است به‌طوری‌که این منطقه را «مخزن نفت جهان» نام نهاده‌اند. خلیج‌فارس مسیر انتقال نفت کشورهای ایران، عراق، کویت، عربستان و امارات متحده عربی است، و به همین سبب، منطقه‌ای مهم و راهبردی به‌شمار می‌آید. در حدود ۳۰ درصد نفت جهان از منطقه خلیج‌فارس تأمین می‌شود[۱۱که این مقدار گاهی افزایش و گاهی کاهش می‌یابد. نفت تولید شده در حوزه خلیج‌فارس باید از طریق این پهنه آبی و از راه تنگه هرمز به سایر نقاط جهان حمل شود.[۲۵خلیج‌فارس از نظر ذخایر نفتی در مقایسه با سایر نقاط جهان دارای مزایای زیادی مانند سهولت استخراج، هزینه پایین تولید، مازاد ظرفیت تولید، کیفیت بالای نفت خام منطقه، سهولت حمل و نقل، توان بالای تولید چاه‌ها و امکان کشف ذخایر جدید نفتی وسیع در منطقه است. طبق آخرین برآوردهای انجام شده حوزه خلیج‌فارس در حدود ۷۳۰ میلیارد بشکه ذخیره نفت اثبات شده و بیش از ۷۰ تریلیون مترمکعب گاز طبیعی را در خود جای داده‌است.[۲۶][۲۷همچنین بندرهای مهمی در حاشیه خلیج‌فارس وجود دارد که از آن‌ها می‌توان بندرعباس، بوشهر، بندرلنگه، کیش، خرمشهر و بندر ماهشهر در ایران، و شارجه،دوبی و ابوظبی را در امارات متحده عربی و بندر بصره و فاو در عراق را نام برد.

اهمیت نظامی-راهبردی

از منظر نظامی، وجود پایگاه‌های نظامی متعدد اعم از دریایی، هوایی و زمینی در منطقه خلیج‌فارس که عمدتاً متعلق به کشورهای آمریکا و انگلستان هستند و هم چنین حضور ناوهای جنگی کشورهای غربی به ویژه آمریکا در آب‌های خلیج‌فارس، اهمیت نظامی و راهبردی خلیج‌فارس را نمایان می‌سازدجنگ نفت‌کش‌ها که در جریان جنگ ایران و عراق رخ داد یکی از عوامل حضور نظامی کشورهای غربی به ویژه آمریکا در خلیج‌فارس شد. اهمیت نظامی-راهبردی خلیج‌فارس به‌طور ویژه در جریان جنگ ایران و عراق، جنگ خلیج‌فارس و جنگ عراق آشکار شد.[۲۸]

 

پی‌نوشت‌ها

1.      پرش به بالا به:۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ «جغرافیای خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

2.      Documents on the Persian Gulf"s nameB: اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، محمد عجم، تهران ۱۳۸۸ -

3.      محمد خواجوئی«ایران و نظام امنیتی خلیج‌فارس»روزنامه همشهری، ۳۰ آذر ۱۳۸۹. ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۰.

4.      «Omission of "Persian Gulf" Name Angers Iran» (انگلیسی). World Press.com، ۲۶. بازبینی‌شده در August 10 ۲۰۱۰.

5.      [۱]

6.      «پیدایش دریای پارس (خلیج فارس. کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

7.      «Global sea-level rise at the end of the last Ice Age interrupted by rapid "jumps"» (en). به کوشش ScienceDaily. بازبینی‌شده در 2018-06-08.

8.      "Shoreline reconstructions for the Persian Gulf since the last glacial maximum". Earth and Planetary Science Letters. 142 (1–2): 43–57. 1996-07-01. doi:10.1016/0012-821X(96)00069-6ISSN 0012-821X.

9.      «Lost civilization under Persian Gulf?»www.birmingham.ac.uk. بازبینی‌شده در 2018-05-18.

10.  «Persian Gulf Flood and the Garden of Eden - Saint Michael Traveler: An American Perspective»sites.google.com. بازبینی‌شده در 2018-05-18.

11.  پرش به بالا به:۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ «راهکاری برای حفاظت از خلیج فارس». جام جم. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

12.  "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition". International Hydrographic Organization. 1953. Archived from the original (PDF) on 27 January 2013. Retrieved 7 February 2010.

13.  پرش به بالا به:۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ «دریای خلیج فارس». دانش نامه رشد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

14.  پرش به بالا به:۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ ۱۴٫۳ Documents on the Persian Gulf"s name: اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، محمد عجم، تهران ۱۳۸۸ -

15.  اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، دکتر عجم

16.  ویدیو در یوتیوب

17.  تصویر دست‌نوشته جمال عبدالناصر

18.  «نقشه بطلمیوس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس.

19.  «آشنایی با جزایر ایرانی خلیج فارس». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

20.  «جزایر ایران». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

21.  «جزایر ایرانی خلیج فارس». قشم آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

22.  «جزایر استان بوشهر». دایو پرشیا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

23.  «جزایر بوشهر». نشر ایرانگردان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

24.  «زمین‌گردشگری بوشهر». پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

25.  پرش به بالا به:۲۵٫۰ ۲۵٫۱ «اهمیت استراتژیک خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

26.  پرش به بالا به:۲۶٫۰ ۲۶٫۱ «اقتصاد خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

 

27.  «خلیج فارس و ژئوپلیتیک نفت و گاز». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳.

 

 


١٩:٢٣ - جمعه ٣٠ فروردين ١٣٩٨    /    شماره : ٧٢٨٨١٤    /    تعداد نمایش : ١٧


امتیازدهی
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




تلگرام مرکز فرهنگی

عضویت در سرویس خبری
نام :   
ایمیل :   

میز گردهای علمی