سه شنبه ٢٢ آبان ١٣٩٧
به وب سایت مرکز فرهنگی ایران در استکهلم خوش آمدید.

  

 

 



  چاپ        ارسال به دوست

13 شهریور روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی

 

ابوریحان ـ محمد بن احمد بیرونی ـ ملقب به «استادُالرّئیس» و «استادُالامام»، دانشمند نامدار ایرانی در قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری‌ است. وی در سال ۳۶۲ هجری در خوارزم به دنیا آمد. نسبت «بیرونی» از آن سبب بوده است که در بیرونِ و در اصطلاح کنونی در حومه‌ی شهر کاث ـ پایتخت خوارزمشاهیان ـ به دنیا آمد. این شهر جزء سرزمین باستانی خوارزم (آرال کنونی) بود که اکنون در جمهوری خودمختار قراقالپاق قرار دارد و به یاد این دانشمند نامدار، «بیرونی» نامیده شده است. با وجود شهرت بسیار بیرونی در ریاضیات و نجوم، اطلاعات موثق درباره‌ی زندگی او اندک است، اما می‌دانیم که از خانواده‌ای ایرانی بوده است.


بیرونی ۲۵ سال نخست زندگی را در خوارزم گذراند و ریاضی را نزد استادانی چون بونصرِ عراق ـ ریاضی‌دان بزرگ عصر ـ فراگرفت و از جوانی تحقیق و تألیف را آغاز کرد.


ابوریحان بیرونی نخستین کسی ا‌ست که ریاضیات را در علوم طبیعی به کار برد؛ چیزی که امروزه به آن «ریاضیات کاربردی» می‌گویند. یکی از نوآوری‌های وی، پیدا کردن وزن مخصوص تعدادی فلز و کانی، با کمک وسیله‌ای به نام «آلت مخروطی» است. او خود این وسیله را ساخت و جدولی از وزن مخصوص اجسام را به دست آورد.
بیرونی در دانش‌های نجوم و داروشناسی نیز مهارت داشت. به گفته‌ی خودش از نوجوانی به شناخت مواد دارویی و خواص و نام آن‌ها بسیار علاقه‌مند بوده است. او کتاب «الصید» را در این باره تألیف کرد. بهترین آثار ابوریحان، به سبب پژوهش‌ها و علاقه‌ی بسیارش به ریاضیات، در بخش جغرافیای ریاضی بوده است، از آن میان؛ «تعیین دقیق طول و عرض جغرافیایی شهرها».


بیرونی افزون بر تبحر در شاخه‌های گوناگون دانش‌ها، در فلسفه نیز جایگاه درخور توجهی دارد. او در آرای گوناگون یونانیان و هندیان تأمل و تفکر کرد و در مواردی به مقایسه‌ی آن‌ها پرداخته و بدون جانبداری، آن‌ها را تحلیل کرده است. او همچنین در آداب و رسوم و جشن‌های ایرانیان کهن تحقیقات مفصلی به انجام رسانده و در مواردی به ذکر جزئیات نیز پرداخته است، از این رو، در پاسداشت تلاش‌های بیرونی در این زمینه، امروز را «روز مردم‌شناسی» نام نهاده‌اند.


آثار باقی‌مانده‌ی ابوریحان بیرونی، جز یکی، به زبان عربی ا‌ست. زبان عربی زبان علمی دنیای اسلام در آن دوره بوده است. کتاب «التفهیم لاوائلِ صِناعَهِ التَّنجیم»، به دو زبان عربی و فارسی‌، گنجینه‌ی باارزشی از اصطلاحات نجومی و ریاضی‌ است که با کمال دقت و مهارت و با عبارات موجز تعریف شده است. تاریخ مرگ بیرونی به درستی معلوم نیست. در یکی از منابع تاریخ مرگ او سوم رجب ۴۴۰ هجری آورده شده، که برابر است با ۲۷ آذر ۴۲۷ خورشیدی. یاقوت حَمَوی محل دفن بیرونی را غزنه دانسته است. زندگی بیرونی همچون دیگر دانشمندان عصر خود با فراز و نشیب، همراه با گریز و تهدید، اضطراب و نگرانی و گاهی در فقر و تنگدستی بوده است.


آرتور پوپ ـ ایران‌شناس نامدار ـ گفته است: «در هر فهرستی که از اسامی دانشمندان بزرگ جهان فراهم آید، باید نام بیرونی را در سطرهای نخستین آن ذکر کرد. هر کتابی که درباره‌ی تاریخ و ریاضیات یا نجوم یا جغرافیا یا مردم‌شناسی یا تاریخ مذهب نوشته شود، کامل نخواهد بود مگر آن که سهم بزرگی که بیرونی در هر یک از این علوم دارد، شناسانده شود.

 

 


١٦:٢٠ - چهارشنبه ١٤ شهريور ١٣٩٧    /    شماره : ٧١٢٠٠٧    /    تعداد نمایش : ٢٧


امتیازدهی
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




تلگرام مرکز فرهنگی

عضویت در سرویس خبری
نام :   
ایمیل :   

میز گردهای علمی